?

Log in

No account? Create an account

Previous Entry Share Next Entry
Эссе о Ереване
50
markgrigorian
Этот коротенький текстик заканчивает досоветский период. 

Предыдущие части: 

Часть первая: Пришествие -- здесь
Часть вторая: Еще одно пришествие -- здесь
Часть третья: Ереван, который увидел Таманян -- здесь
Часть четвертая: Город, каким его мог увидеть архитектор -- здесь 
Часть пятая: Райский город-сад -- здесь

Рекомендую читать сначала, потому что части связаны между собой. 



В поисках прошлого 

*   *   *



Прошло полтора года. И когда в конце ноября 1920 года в Армению вошла XI красная армия, закончился недолгий период существования независимой Республики Армения.

Но вместе с ним не закончился период веры в возможное существование единой и неделимой Армении. Просто эта вера перешла в другое качество, так как то, во что верилось в 1919 году, за эти полтора года стало значительно менее достижимо.

Идея Армении от Черного моря до Средиземного канула в лету. Парижская конференция закончилась, оставив обе армянские делегации с нерешенным вопросом о границах страны и о гарантиях со стороны великих держав: у Англии не было сил, Америка не могла, а Франция не хотела брать армян под свое крыло.

Не реализовалась и идея, «подписанная» Вудро Вильсоном, по которой граница между Арменией и Турцией должна была пролегать южнее озера Ван.

Более того. Некоторые территории Российской империи, которые, казалось бы, должны были вписаться в состав Армении (и были в ее составе некоторое время), тоже были отданы Турции. Это, в первую очередь, Сурмалинский уезд вместе с горой Арарат и городом Игдыр и Карсская область вместе с городом Карс.

Собственно, после прихода большевиков разговоры о территории независимой Армении сами по себе перешли в разряд мечты и даже утопии – Армения стала Советской Социалистической Республикой. То есть, частью СССР. А это совсем другая страна.

А когда социалистическая Армения оказалась меньше, чем была в 1918 году, Ереван самым естественным образом оказался главным городом-кандидатом для столицы.

Но не было в Ереване Таманяна – он бежал от большевиков в Иран.  

  • 1
Կարսի մասին խոսում էին, և դեռ կխոսեն, որովհետև այն Ռուսական կայսրության մեջ էր: Դրանից բացի - չգիտեմ, փե ինչքանով է դա կարևոր տվյալ դեպքում, բայց կար մի այսպիսի դրվագ. 1919թ անգլիացիները օգնեցին մեր կառավարությանը ստանձնել վերահսկողությունը Կարսի վրա: Ու մերոնք, հասկանալի է, բաց թողեցին այդ հնարավորությունը՝ ուժ չկար...

Գուցեև միջազքային պայմանագրերում ինչ-որ բաներ լինեին...

Մոսկվայի պայմանագիրը ապորինի ա, թե չե՝ ոչ մի նշանակություն հիմա չունի: Դրա օրինականությիւնն-ապօրինությունը գնաց-ջնջվեց ժամանակվա հետ միասին:

Էդ պայմանագիրը երբեք (!!!) ոչ մեկի կողմից ոչ մի միջազգային ատյանում չի վիճարկվել: Չի էլ վիճարկվելու: Էդ ամեն ինչը՝ ներքին օգտագործման հայկական խոսակցություններ են: Ու մինչև չվիճարկվի՝ կներեք, դատարկ խոսակցություններ էլ կմնան:

Ինչ իշխանություն էլ լինի: Դաշնակները հենա՝ տասը տարուց ավել է իշխանական կոալիցիաների մեջ են: Չեն անում, ու չեն էլ անի, որովհետև հոյակապ գիտակցում են, որ սա չեղնող բան է: Բայց որպես ներքին օգտագործման ապրանք - չտեսնված ուտվող է:

Իմ համեստ կարծիքով՝ անող ո՝չ կա, ո՝չ էլ կլինի, որովհետև այդ խաղը արդեն վերջացել է: "Խաղը" ասելով, նկատի ունեմ անցյալ դարի պայմանագրերի օրինական-ապօրինի լինելու դատարկ խոսակցությունը: Մի անգամ էլ կրկնեմ. չկա ոչ մի միջազգային ատյանի որոշում այդ պայմանագրի ապօրինությամ մասին: Չի էլ լինի: Անհնար բաները հնարավոր չեն: Ժամանակը ետ չի շարժվում. այն շարժվում է միայն և միայն առաջ:

Ես ձեզ շատ լավ հասկացա: Ու, հասկանալով հանդերձ, պնդում եմ, որ Հայաստանի ոչ մի իշխանություն այդ ատյաններին չի դիմելու: Ու չի դիմելու այն պատճառով, որ այդ քայլը XXI-րդ դարում պարզապես անիմաստ է: Բայց, հասկանալով այդ, ներքին սպառման համար շարունակում են այդ գաղափարը արծարծել:

  • 1